SSB INFO 6d.d.19 augustus 2003


BESTE OM's
Het nasturenvan het aanvullende pakketje en de ontbrekende componenten is bijna
voorbij. Dat doet me goed , want het opzoeken en schrijven van adressen en het
plakken van postzegels gaat me letterlijk de keel u ithangen, HI!
Op een paar mensen na heeft nu iedereen alle componenten en de aanvullingin zijn
bezit. Als er nu nog iets ontbreekt, b.v. weerstandjes of condensatoren vraag ik je,
daarvoor een aan jezelf geadresseerde en gefrankeerde enveloppe op te stur en met
een briefje daarbij met de opsomming wat je nog nodig hebt. Die kleine componentjes
plak ik gemakkelijk in een brief. Maar dat wordt dan wel na september!
Een paar mensen hebben hun totaalpakket nog niet toegestuurd gekregen . Het kan
zijn dat je nog niet betaald hebt,of je hebt nog niet gereageerd op m ijn mail van 3
juli j.l .
Het kan zijn dat je die niet ontvangen hebt doordat sommige providers kennelijk mail
weggooien als je mailbox vol zit en in de vakantietijdkan dat voorkomen. Als dat het
gevalis,neem dan even kontact op met Freek dan stuurt hij je die mail nog een keer
toe. Dat geldt ook voor de mensen die het aanvullingspakketje nog moeten ontvangen!
De komende drie weken ben ik in het zuiden. Ik heb elke avond om negen uur een sked
met Freek PA0PAF op 7075-7080 KHz. Als er dringende vragen zijn kun je die naar
Freek sturen en kan ik ze misschien op afstand per radio oplossen. Daar hebben we
die toch voor…..
DE EERSTE WERKENDE ONTVANGER.
Uit de brieven en reacties had ik al begrepen dat het niet lang meer zou duren, of er
gaan ontvangers en/of transceivers werken. We waren heel benieuwd.
En ja hoor, zojuist ging de telefoon en Fred, PA0FRD, meldde dat z'n ontvanger
helemaal werkt ! Hij heeft ook de eerste PA0SSB transceiver gebouwd en zei dat de
eerste indruk van de ontvanger is dat hij goed werkt. Gevoeligheid,
frequentiestabiliteit, selectiviteit en afstemming zijn even goed. Alleen moest hij
voor de juiste zijband de aansluiting van de zijband keuze op de SSB print, (R158) op
het XOR printjevóór de tweede invertor aansluiten. Het betekent overigens alleen
dat het schakelaartje SSB/REV op “REV”moet staan. Dus als dat bij jou ook het geval
is verander dan de aansluiting op de XOR print en als je niet weet hoe dat moet wacht
dan even af tot wij het zelf uitgezocht hebben. Dan hoor je er van.
DE INFO BRIEVEN.
Uit alle feedbackdie ik krijg, blijkt dat er veel mens en zijn die nog moeten beginnen,
of die nog maar kleine delen gebouwd hebben. Ze wachten kennelijk tot de lange
winteravonden er zijn,en dat is ook wel logisc h na een dergelijke warme zomer, e n dat
geeft ook niets want het is geen wedstrijd.
Lees eerst alle INFObrieven nog eens door en doe eerst een beetje studie om te
weten hoe alles werkt, dat helpt veel bij het bouwen.
In de INFO brieven staan de onderwerpen niet altijd op volgorde. Maak voor je zelf
een overzicht waar een onderwerp staat. Nummer de bladzijden zodat je het terug
kunt vinden.
Als voorbeeld: Info VFO, Blz. 2, 7 en 12.Alle INFO brieven staan óók op onze
website.
MAILEN OVER TECHNISCHE PROBLEMEN werkt veel te traag. Het kost me veel
te veel tijd om alles te beantwoorden en uit de brief blijkt lang niet altijd wat er
bedoeld wordt. Als ik dan bel is het probleem soms heel snel opgelost omdat je direct
feedback hebt . Dus hierbij vraag ik iedereen die een technisch probleem heeft mij na
mijn vakantie te willen bellen. Telefoon:0114 313 552
In de ochtend van 10 tot 12 uur, de middag van 3 tot 5 en de avond van 8 tot 10 uur .
Van de problemen en hun oplossingen krijgt iedereen bericht via mail en op de
website.
SCHAKELINGEN VERANDEREN.
Er zijn mensen die schakelingen willen veranderenomdat het niet ineens goed werkt.
NIET DOEN! Je kunt er zeker van zijn dat het dan slechter gaat werken en niet
meer voldoet aan de specificaties. Realiseer je dat de transceiver opgebouwd is uit
beproefde schakelingen die voor een groot deel in de SSB-1 transceiver ook zitten en
daar perfect werken. Bovendien is er een goed werkend prototype dat
schematechnisch volkomen gelijk is aan de gepubliceerde schema's.
ELKE ZATERDAGMORGENis er om tien uur de QRP/zelfbouw ronde op 3795 KHz,
meestal geleid door PA3CVS. Na die ronde om ca. 11 uur praten we over de SSB-2
transceiver en proberen antwoorden te geven op vragen. Er zijn meerdere bouwers
die daaraan meedoen en als je kunt, luister dan mee of meld je in. Ik ben er de
komende drie weken niet bij maar andere bouwers wel zodat je altijd informatie kunt
uitwisselen.
NU VOLGTWEER EEN AANTAL AANWIJZINGEN, EERST
COMPONENTENINFO.
Informatie ove r componenten staat in INFO 5 . Daar vind je misschien een antwoord
op je vraag.
Veel mensen vroegen om een BFW20i.p.v. een BFW10. Di t is een foutin het schema
van de control -box! Die FET is een BFW10 en die zit gewoon in het pakket.
Let op! De BSX20is een gewone transistor, die mag je niet verwisselen met de
BFW10.
De BFW10 heeft vier aansluitingen en de BSX20 drie.
Posijndraad en povindraad.
Ergens in de tekst heb ik deze twee begrippen door elkaar gehaald. Posijndraad kun je
direct solderen . Door dewarmte van de bout verbrandt de isolatie en kun je het
koperdraad direct vertinnen. Voor de spoeltjes van de twee VCO's is posijndraad
geleverd.
15K = 10K + 4K7
Omdat ik geen weerstanden van 15K heb, zijn hiervoor twee weerstanden van 10K en
4K7 geleverd die je in serie moet zetten. Je zet ze allebei rechtop in de print en
verbindt de bovenkanten door.
Voor de 5 pF TRIMMERin het bandenfilter is een 10 pF, geelgeleverd.
DE BB112 op de SSB print is een component die nog moeilijk te leveren is . Ik heb
daarvoor de KV1236kunnen vinden. Als die er bij zit, zit hij op een papiertje met de
aansluitingen aangegeven. Twee BB909's doen hetzelfde, alleen heb je dan een
grotere spanningszwaai nodig maar dat laten de serieweerstanden aan de potmeter
gemakkelijk toe. Hierover later meer.
DE BB909 in de banden VCO is er ook niet meer. Maar daarvoor is er een SMD
vervanger, de BBY42. Als die er bij zitten zijn ze op een printje gemonteerd.
NIET in het pakket zitten de componenten links van de stippellijn op de
schakelprint. Ze horen bij de eindtrap.
R13, 2.2 Ohm,in het bandenfilter zit niet in het pakket. Het is geen kritische
waarde, 1, 3,3 of 4,7 Ohmmagook. Hopelijk heb je zoiets maar als het niet lukt om er
aan te komen handel dan als boven aangegeven.
TE VEEL COMPONENTEN.
Van s ommige componenten ,zoals weerstanden en condensatoren , zitten te veelin de
pakketjes. Misschien gaat er eens een kapot en zo krijg je een paar componenten op
voorraad. Dus als je componenten overhoudt wil het niet zeggen dat je verget en bent
die te monteren!
MONTAGE VOLGORDE.
Als je nog moet beginnen, kun je het beste deze volgorde aanhouden:
1. Inventariseren en per deel opbergen.
2. De mechanica in orde maken zoals aangegeven in INFO 2
3. De printen in de behuizing passend maken.
4. De printen ‘becomponeren’.
5. De printen testen op kortsluitingen en waar mogelijk de werking beproeven.
6. De printen inbouwen.
7. De hele transceiver bedraden, ook de voorkant.
8. Alles controleren en in werking stellen.
Voor deze volgorde is een aantal logische redenen.
De meeste afregelingen en controles kunnen pas gedaan worden als de printen
ingebouwd zijn.
Dan zijn de spanningstabilisatoren gemonteerd. Je hebt dan dus een goede 12 volt
spanning tot je beschikking.
Bovendien word tvia de massabevestigingen in de behuizing ook een aantal
massaverbindingen op de printen gemaakt. Hierdoor ontstaan ook stabiele
verbindingen en dat geldt zeker voor de HF verbindingen. Niet zelden ontstaan er
door een provisorische opbouw problemen waar je dan lang naar zit te zoeken. Ze zijn
meestal opgelost als de print ingebouwd zit zoals het hoort.
Je kunt na 7 ook gemakkelijk alle functies instellen met de schakelaars en potmeters
op de voorkant. Dat vergemakkelijkt het in bedrijf stellen.
HERHALING: Controleer na 7 alles op kortsluitingen en gebruik een beschermde
voeding bij 8! Zie ook INFO5 bij inbedrijfstelling.
HET AANSLUITEN VAN DE 11 POLIGE STEKKERS.
Daarbij kun je gemakkelijk een sluiting maken. Een paar mensen,waaronder ikzelf, is
dat overkomen. Doordat erprintsporen aan beide kanten van de print lopen kan daar
gemakkelijk een draadje van de 24 volt tegenaan komen. Opgelet dus!
ERRATA -MODIFICATIES, DE VFO
In de VFO moet je C38, 100nF nietmonteren.
R63wordt 2K7.
Gebruik voor R22,15Keen weerstand van10K en 4K7 in serie.
C34moet vervangen worden door 680 nF of 0,68 µF. Het maakt niet uit of je
daarvoor een tantaal elco of een MKT condensator gebruikt. De 680nF tantaal zit er
in de latere pakketten bij. Zie voor het waarom verderop bij VFO. Als je er niet aan
kunt komen, handel dan als in de bovenste alinea aangegeven. Maar kijk eerst of je
ook nog andere dingen mist!
MONTAGEAANWIJZINGEN VFO.
De schakelaar S1op de print is overbodig. Het maakt niet uit aan welke kant van P3
je de aansluiting naar P2 en R35 maakt. Ik adviseer de aansluiting aan de onderkant
van P3 want dan staat de serieschakeling parallel aan R39 en dat is logisch. R35 komt
uiteindelijk op een waarde van 430K. Zet een weerstand van 330K in serie met 100K.
P2moet je anders monteren. Als je hem op de print monteertzit hij te laag en kun je
er niet bij om af te regelen. Ik heb er eerst drie draadjes aangesoldeerd en hem wat
hoger gemonteerd zodat het afregelgleufje boven de 20 turn potmeters uitkomt.
Herhaling:Let op dat R36aan de uitgang, pin 1 van IC8- 2 komt. Je kunt hem
gemakkelijk op de bovenkant van de print aan de juiste aansluiting van S2-3 monteren.
Schakelaar S2-3 moet als invert gemonteerd worden en dat zijn de aansluitingen die
met de onderbroken lijntjesop de print is aangegeven.
Het XOR printje is zo gemaakt dat je het kunt monteren op de spanningsrail op de
VFO print. De twee gaatjes voor de plus zitten even ver uit elkaar als die aan het
begin van de rail bij de stabilisatoren. Als je er een paar blanke montagedraadj es in
soldeert kun je het printje haaks op de VFO print monteren. Let op dat er een 47K
pulldown weerstand op zit.
ALLE VERBINDINGEN WAAR HF OP STAATzijn met Teflon coax uitgevoerd. Dat
geldt dus ook voor de verbinding tussen bandenfilters en de SSB prin t. Die is op het
bedradingschemaniet als zodanig getekend.
DE 24 VOLT AANSLUITING.
Het heeft zin om in serie met de 24 voltleiding een diodeop te nemen. Want als je
de stekker er omgekeerd op doet gaat er wèl wat kapot!
DAN WEER WAT ALGEMENE TECHNISCHE INFORMATIE OVER DE VFO.
Dat blijkt toch wel het lastigste deel van de transceiver te zijn. Ik heb nu zelf ook de
nieuwe versie gebouwd en hij zit in het prototype van de transceiver. Hij deed het
(bijna) in één keer .
Ik had voor C43, die bij de stabilisator enzit, een 220nF met draadjes genomen en
die maakte sluiting tegen de doorverbinding van de 24 volt die daar vlakbij ligt. Dus
de 24 volt kwam op de 12 volt lijn.Dat had slecht af kunnen lopen maar gelukkig
gebruik ik een beschermde voeding zoals eerder beschreven en die liet direct
merken dat er iets fout was.
Stom natuurlijk, ik had eerst m ij n eigen tekst moeten lezen en met een Ohmmeter
moeten kijken of er geen sluiting in de voedingslijnen zat ! Ook meten tussen de 24 en
de 12 volt lijn!
Toen dat opgelost was werkte hij helemaal. Alleen was de regelspanning van de VCO
wat aan de lage kant, ca, 2 tot 4 volt, zie INFO5. Maar hij lockte prima op de
digipuls. Te lage spanning betekent iets te weinig zelfinductie, ik had 25 windingen op
het spoeltje gelegd.
Om dat gemakkelijk aan te passen heb ik een extra 10pF aan de onderkant over C4,
220pF gezet. Nu ging de regelspanning van ca. 4 tot 6 volt en hij is met de trimmer op
elke waarde tussen 2 en 11 volt perfect in te stellen.
ALGEMENE VFO INFO
De VFOkan in principe een bereik van 200 KHz afstemmen. Dat laten de MF filters
van 10,7 MHz ook toe. Dat is interessant voor toepassingen op UHFen VHF waar het
SSB bandje zo'n 200 KHz groot is. Daarvoor moet de VCO dus over een bereik van
200 KHz afstembaar zijn en dat gaat prima met bovengenoemde componentwaarden.
In mijn VCO gaat de regelspanning voor een bereik van 200 KHz van ca. 3 tot 10 volt.
DE SCHAKELINGEN VAN HET RECHTER DEEL IN HET SCHEMA VAN DE VFO.
Het rechter deel van het VFO schema werkt bij mij nu ook. Om die schakelingen te
begrijpen moet je allereerst weten wat het doel er van is en waarom ze zo gemaakt
zijn.
Het doel was om met één afstemknop toch meerdere mogelijkheden te hebben en dat
is elektronisch gerealiseerd met de schakelingen rechts op het schema.
Maar realiseer je goed dat alles "normaal" werkt als alle schakelaartje naar links
staan en dat is de stand waarmee je moet beginnen.
Het systeem met de fijnregeling maakt het mogelijk om nauwkeurig af te stemmen
waarbij je de keuze hebt m et de linkse schakelaar om het automatisch aan en uit te
laten schakelen. Bij "Memo ON" blijft de fijnregeling constant werken over een
bereik van ca. 30 KHz.
Hierboven h adik al aangegeven, dat C34 vergroot moet worden tot 680nF. Die
condensator bepaalt bij ‘automatisch ’de tijd tussen loslaten van de knop en het
overschakelen in de fijnregelstand. Met 100nF is die te kort, met 680nF duurt dat ca.
1,5 seconde.
Een nadeel is wel dat je bij terugschakelen naar normaal, een frequentiesprong krijgt.
Dat komt omdat de frequentie dan teruggaat naar die welke hoort bij de stand van de
potmeter, want de potmeter is uiteindelijk het primaire frequentiegeheugen.
En als je in de fijnregelstand snel van onder naar boven in het 100KHz bandje draait
duurt het een paar se conden voordat de Memocondensator opgeladen is. Dan moet je
dus heel even wachten voordat de frequentie gestabiliseerd is òf je zet de
fijnregeling uit.
Het systeem met het memoen split is bedacht om in geval van bijv. QRM een schone
frequentie op te kunn en zoeken. Je slaat dan de huidige frequentie op in het memo, je
zet memo aan. Dan kun je er na het zoeken met de schakelaars split en F2 naar terug
om te zeggen waar je naar toegaat. De nieuwe frequentie wordt door de potmeter
onthouden en door split uit te zetten en F1 aan, zit je op de nieuwe frequentie.
Bovendien is deze mogelijkheid bruikbaar om in "Split -Frequency" een DX station te
werken.
Het is dus niet bedoeldom langdurig een frequentie in een geheugen op te slaan, daar
is meer techniek voor nod ig. Het is ook geen RIT regeling omdat bij vaak omschakelen
de frequentie een beetje verandert. Maar een RIT is een onding omdat er dan altijd
een verschil is tussen de ontvang-en zendfrequenties.
Als je voor het eerst gaat luisteren zet dan alle schakelaars naar linksdan heb je de
gewone afstemming. Ga de andere systemen pas uitproberen als je de gewone
afstemming goed kent.
FREQUENTIE AFREGELING.
Wanneer alle oscillatoren werken moet je de frequenties van de draaggolf oscillator
en VFO in de juiste volgorde afregelen. (Daarbij is de exacte frequentie van de 10
MHz oscillator nog niet van belang. Die kanje later op frequentie zetten als de
ontvanger werkt want dan heb je een ijksignaal op 10 MHz.)
1. Regel eerst de 455 KHz draaggolf frequenties af. (Electron, sept. 2002, blz. 370).
2. Schakel op LSB en regel de VFO met P1 en P3 af op 0, 50 en 100 KHz m.b.v. de
omroepstations op 7 MHz (7,1 tot 7,3 MHz, in de avonduren).
De omroepstations zitten exact op veelvouden van 5 KHz. Als je "Zero-Beat" afstemt
op de draaggolf heb je de juiste frequentie. Soms zitten twee stations op dezelfde
frequentie en is het moeilijk om het exacte nulpuntvast te stellen. Zoek dan een
ander station want in de drie 100 KHz banden zitten er genoeg (Mocht het zo zijn dat
de afregeling met P1 wat moeilijk in te stellen is, dan kun je een weerstand van 33K
parallel aan P1 zetten. Die kun je gemakkelijk aan de onderkant van de print tussen de
aansluitingen van P1 monteren. Datzelfde geldt ook voor P3, daaraan heb ik een extra
weer stand van 2K2 parallel gezet) .
3. Schakel nu op USB en zet die goed met P2. Dat doe je door op een willekeurig AM
station P2 op zero -beat te draaien. Informatie over R35 staat bij
montageaanwijzingen.
Als de frequenties na de afregeling nog niet exact kloppen, herhaal dan de afregeling
nog een keer in dezelfde volgorde.
Als je de XOR schakeling gemonteerd hebt en die werkt goed heb je op de banden
onder 10 MHz LSBen daarboven USB. Als je het schakelaartje SSB op "Reverse"zet
keert dat om. Mocht dat omgek eerd zijn lees dan hierboven bij de "De eerste
werkende ontvanger".
Zie ook INFO 5 onder "De automatische zijband omschakeling".
HET PLAKKEN VAN DE STICKER OP DE VOORKANT. Als dat echt niet lukt of je
ziet het niet zitten, neem dan over drie weken telef onisch contactmet me op.
EEN "FLUITJE" OP 7080 KHz.
Als je zonder antenne afstemt op 7080 KHz hoor je een "fluitje".
Met de antenne er aan is het heel zwak maar het blijft hoorbaar. Het was me
ontschoten omdat ik het zelf opgelost heb maar ik werd er o p attent gemaakt door
één van de bouwers. Het is niet gemakkelijk geheel weg te krijgen.
Het ontstaat door harmonischen van de frequentie die uit de deler van de banden
VCO naar de synthesizer gaat. 4 X 1770 = 7080 KHz maar óók door 6 X 1770 = 10620
KHz. Je kunt het verzwakken met zuigkringen. Maar je kunt het ook "tegenfazeren"
zoals ik zelf gedaan heb.
Als je het absoluut kwijt wilt moet je de MF veranderen van 10,7 naar 10,8 MHz en
dan de bandensynthesizer één 100 KHz stap hoger zetten. Dat kan gemakkelijk omdat
de VFO over 200 KHz is te verstemmen. Ik kom hier later op terug .
DE BANDENSYNTHESIZER.
Een aantal mensen heeftdie probleemloos werkend maar PA3GSB had er toch een
probleem mee. Daarom heeft hij een aantal tabellen opgesteld en een blokschema
getekend. We zullen dat na mijn vakantie op de website zetten. Ook is er de
waarheidstabel die we gebruikten om de matrix te maken en die zullen we ook
publiceren.
Als je meer wilt weten zijn er publicaties over in eerdere nummers van Electron. Ook
is er informatie over de synthesizers van de omzetters en die krijg je als je die info
bij Freek opvraagt.
Maar uniek in deze synthesizer zijn de 4053's. Die dienen om het MHz bereik om te
schakelen als je de 100 KHz stappen schakelt van 200 naar 300 KHz. Dat komtomdat
de eerste MF geen heel getal in MHz is maar 10,7 MHz. En door het omkeren van de
eerste mengtrap gaat 700 KHz naar 300 KHz. (700 KHz + 300 KHz = 1000 KHz). Als
er meer belangstelling voor is kom ik hier later nog op terug en zal dan meer uitleg
geve n.
DE SSB PRINT.
ER ZIJN TWEE SOORTEN RESONATOREN.
Ik wist dat niet en werd daarop attent gemaakt door meerdere mensen. Ze heten
allebei CSB455E maar op de ene staat rechtsonder een ‘T’en op de andere een soort
tekentje dat lijkt op een procentteken. Hetkan zijn dat daardoor geringe
frequentieverschillen optreden maar bij het systeem met de twee resonatoren zijn
die zeker met de trimmers op te vangen.
VOORZICHTIG BIJ DE MONTAGE VAN DE BF981. Er zijn er een paar kapot
gegaan en we weten ni et hoe dat kom t. Bij Sjoerd, PA0SKF, kwam daardoor de AGC
spanning niet op de goede waarde. Laat het weten als je die pech ook hebt.
Het RX-CW filter en de TX-CW oscillator.
Het frequentiebereik van beide is gebaseerd op LSB. Ze stemmen beide niet af over
het hele MF b ereik van 453,5 tot 456,5 KHz. Het ontbreekt me nu aan tijd maar in
een volgende INFO kom ik daar op terug.
DE EINDTRAP.
Binnenkort komt daarover een mailing want we moeten heel definitief weten hoev eel
mensen er een willen kopen. Dat houdt verband met de aankoop van de power -FETs
waarvoor we dan een paar bronnen moeten aanboren.
Bij het afleveren vande eindtrap ga ik wèl iets anders te werk. We gaan eerst een
paar volledig werkende modellen maken zodat alle "kinderziekten" er uit zijn. Daarna
wachten we met versturen tot alle componenten binnen zijn zodat we een compleet
pakket kunnen samenstellen en niets meer na hoeven te sturen. Dat alles zal bij elkaar
wel een aantal maanden duren gezien de ervaring met de transceiver. Dus hoe eerder
we beginnen hoe beter en Piet is al bezig met de printen.
Succes met de bouw en 73 van Jan, Piet en Freek.